دو نوع انحراف دردین داریم . یک وقت مردم فاسد می شوند – خیلی وقتها چنین چیزی پیش می آید – اما احکام اسلامی از بین نمی رود ؛ لیکن یک وقت مردم که فاسد می شوند ، حکومت ها هم فاسد می شوند ، علما و گویندگان دین هم فاسد می شوند ! از آدمهای فاسد اصلا دین صحیح صادر نمی شود . قرآن و حقایق را تحریف می کنند؛ خوب ها را بد ، بدها را خوب ، منکر را معروف و معروف را منکر می کنند ! خطی را که اسلام مثلا – به این سمت کشیده است ، صدو هشتاد درجه به سمت دیگرعوض می کنند ! اگر جامعه و نظام اسلامی به چنین چیزی دچار شد ، تکلیف چیست ؟

البته پیغمبر فرموده بود که تکلیف چیست ؛ قرآن هم فرموده است : « من یرتدّ منکم عن دینه فسوف یأتی الله بقوم یحبهم و یحبونه » ¹ تا آخر – و آیات زیاد و روایات فراوان دیگرو همین روایتی که از امام حسین (علیه السلام ) برایتان نقل می کنم .

امام حسین علیه السلام ، این روایت پیغمبر(2) را برای مردم خواند . پیغمبر فرموده بود ؛ اما آیا پیغمبر می توانست به این حکم اله یعمل کند ؟ نه . چون این حکم الهی وقتی قابل عمل است که جامعه منحرف شده باشد . اگر جامعه ، منحرف شد ، باید کاری کرد . خدا حکمی در این جا دارد . در جوامعی که انحراف به حدی پیش می آید که خطر انحراف اصل اسلام است ، خدا تکلیفی دارد . خدا انسان را در هیچ قضیه ای بی تکلیف نمی گذارد .

پیغمبر، این تکلیف را فرموده است – در قرآن و احادیث آمده است – اما پیغمبر که نمی تواند به این تکلیف عمل کند .

چرا نمی تواند ؟ چون این تکلیف را آن وقتی می شود عمل کرد که جامعه ، منحرف شده باشد . جامعه در زمان پیغمبر و زمان امیر المومنین که ، به آن شکل منحرف نشده است . در زمان امام حسن که معاویه در رأس حکومت است ، اگر چه خیلی از نشانه های آن انحراف ، پدید آمده است ، اما هنوز به آن حدی نرسیده است که نگرانی و ترس از تبدیل کلی اسلام وجود داشته باشد .

1- مائده : 54

2- مقصود این روایت  است : «ایها النّاس ان رسول الله (صل الله علیه و آله) قال : من رأی سلطانا ً جائراً مستحلا ً لحرام الله ، ناکثا ً لعهدالله ... » الخ .