دیدگاه اول : قیامی بزرگ برای تشکیل حکومت

بعضی ها هدف قیام ابی عبدالله را فرض بر خواست حضرت برای کنار زدن حکومت فاسد یزید و تشکیل یک حکومت جدید ، می دانند این نظریه ، نیمه درست است ؛ نمی گویم غلط است . اگر مقصود ازاین نظر ، این است که آن بزرگوار برای تشکیل حکومت قیام کرد ؛ دراین صورت زمانی که به نتیجه نمی رسید ، می گفت نشد دیگر و باز گردیم ؛ این دیدگاه از این نظرغلط است .

بله ؛ کسی که به قصد حکومت ، حرکت می کند ، تا آنجا پیش می رود که ببیند این کار، شدنی است . تا احتمال شدن این کار را ضعیف دید ، یا احتمال عقلانی ندارد ، وظیفه اش این است که برگردد. اگرهدف ، تشکیل حکومت است ، تا آن جایز است انسان برود که بتوان رفت . آنجا که نشود رفت ، باید برگشت .

در این صورت آن کسی که این نظریه را دارد با دلایل منطقی اینگونه استنباط نمی شود . برای اینکه مجموع حرکت امام ، این را نشان نمی دهد .

دیدگاه دوم : حکومت نه ! شهادت آری!

در نقطه مقابل ، گفته میشود : نه آقا ! حکومت چیست ؛ حضرت می دانست که نمی تواند حکومت تشکیل دهد ؛ بلکه  اصلا آمد تا کشته و شهید شود ! این حرف هم مدتی بر سرزبانها خیلی شایع بود ! بعضی با تعبیرات زیبای شاعرانه ای هم این را بیان می کردند . حتی این مطلب از قول بعضی علمای بزرگ هم نقل شده است . دراین نظر و دیدگاه قدیمی گفته می شود : اصلا حضرت ، قیام کرد برای این که شهید شود . گفت : چون با ماندن نمی شود کاری از پیش برد ، پس برویم با شهید شدن ، کاری کنیم !

این نظریه ، بر اساس اسناد و مدارک اسلامی صحت ندارد . چنین دیدگاهی در اسلام وجود ندارد که برو خودت را به کام مرگ بینداز. برای چنین چیزی دلیل عقلی وشرعی نداریم . شهادتی را که ما در شرع مقدس می شناسیم و در دروایات و آیات قرآن از آن نشان می بینیم ، معنایش این است که انسان به دنبال هدف مقدسی که واجب یا راجح است ، برود و در آن راه ، تن به کشتن هم بدهد . این ، شهادت صحیح اسلامی است . اما این که آدم ، اصلا راه بیفتد برای این که «من بروم کشته شوم » یا یک تعبیر شاعرانه چنینی که « خون من پای ظالم را بلغزاند و او را به زمین بزند »؛ نمی تواند دلیل و هدف آن حادثه عظیم باشد . شهادت بخشی از حقیقت است ؛ اما هدف بزرگ حضرت ، این نیست .

نقد و بررسی دو دیدگاه قبل

 در نتیجه نمی توان هدف قیام حضرت را صرفاً برای تشکیل حکومت یا شهید شدن محدود کنیم . بنده به نظرم این طور می رسد : کسانی که گفته اند : « هدف ، حکومت بود» ، یا «هدف ، شهادت بود » ، هدف را با نتیجه اشتباه گرفته اند . هدف ، اینها نبود . منتها رسیدن به آن هدف یزرگ ، حرکتی را می طلبید که دو نتیجه در بر داشت : «حکومت» یا «شهادت» . حضرت برای این دو آمادگی داشت .هم مقدمات حکومت را آماده کرد ؛ هم برای شهادت آماده بود و در این راه توسیع نفس می کرد ، و هر کدام پیش می آمد درست بود و ایرادی نداشت ؛ اما هیچ کدام هدف نبود ، بلکه این دو نتیجه ی یک هدف بزرگ بود .

 دیدگاه سوم : تکلیف بزرگ الهی ، بنیان یک قیام جاودانه

هدف آن بزرگوارعبارت بود از انجام دادن یک واجب عظیم از واجبات دین که آن واجب عظیم را هیچ کس قبل از امام حسین – حتی خود پیغمبر- انجام نداده بود . نه پیغمبر این واجب را انجام دادهبود ، نه امیرالمومنین ، نه امام حسن مجتبی .

سخن از واجبی است که در بنا ی کلی نظام فکری و ارزشی و عملی اسلام ، جای مهمی دارد . با وجود این که این واجب ، خیلی مهم و بسیار اساسی است ، تا زمان امام حسین ، به آن عمل نشده بود . امام حسین باید این واجب را عمل می کرد تا درسی برای همه تاریخ باشد . مثل اینکه پیغمبر حکومت تشکیل داد؛ تشکیل حکومت درسی برای همه تاریخ اسلام شد و فقطبه بیان حکمش بسنده نکرد . یا پیغمبر ، جهاد فی سبیل الله کرد  و این درسی برای همه تاریخ مسلمین و تاریخ بشر- تاابد- شد. این واجب هم باید به وسیله امام حسین علیه السلام انجام می گرفت  تادرسی عملی برای مسلمانان و برای طول تاریخ باشد .